Aslıhan Altay Karataş – Türk Dünyası’nın geleceğini belirleyen Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) Devlet Başkanları Konseyi 13. Zirvesi, dün Ankara’da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ev sahipliğinde gerçekleştirildi. Beştepe Millet Sergi Salonu’nda yapılan Zirve’ye Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın yanı sıra, Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov ve Azerbaycan Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov ile gözlemci ülkeler Türkmenistan Cumhurbaşkanı Serdar Berdimuhamedov ve KKTC Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman katıldı. TDT Genel Sekreteri Kubanıçbek Ömüraliyev de bu buluşmaya dahil oldu. Erdoğan, açılış konuşmasında özetle şu mesajları paylaştı:
ORTAK HEDEFLER: Dün ve bugün verdiğimiz aile fotoğrafı, geçmişimize olan bağlılığımızın yanısıra ortak geleceğimizi birlikte inşa etme irademizin bir sembolü olmuştur. Zirvemizin temasını ‘Türk Yüzyılı: Dilde Fikirde İşte Birlik’ olarak belirledik. Bizim için dilde birlik; ortak mirasımızı yaşatmak, geliştirmek ve birbirimizi doğrudan anlayabilmektir. Fikirde birlik ise ortak hedefler doğrultusunda birleşmek ve ortak bir strateji geliştirebilmektir. Gerçek birlik ise sözlerimizi eyleme dönüştürmek, irademizi eserlerle somutlaştırmak ve kararlarımızı sonuçlandırabilmektir.
Ortak dilde ilerleme
DÖNEM BAŞKANLIĞI: Türkiye olarak Teşkilat’ımızın dönem başkanlığını Azerbaycan’dan devralıyoruz. Azerbaycanlı kardeşlerimize dönem başkanlıkları boyunca gösterdikleri özverili çabalar için teşekkür ediyorum. Dönem başkanlığımız süresince teşkilatımızın bugüne kadar elde ettiği kurumsal deneyimi somut başarılara dönüştürmeyi hedefliyoruz. Ortak dilin yaygınlaştırılması, kültürel etkinliklerin desteklenmesi gibi konularda ilerleme sağlamayı amaçlıyoruz.
KKTC mesajı
BİRİZ, BERABERİZ: Türk Dünyası’nın aile fotoğrafında ayrılık veya ihtilaf yeri yoktur. Hepimiz biriz, beraberiz; tarih boyunca kardeşiz inşallah. Aile meclisimizin KKTC ile ilişkilerini güçlendireceğine inanıyorum. Türkmenistan’ı en kısa zamanda tam üye olarak aile meclisimizde görmeyi umuyoruz.
YAPAY ZEKA EYLEM PLANI: Oğuz, Kıpçak ve Karluk dil gruplarını kapsayan büyük Türk dili modelinin geliştirilmesine yönelik tüm üye ülkelerin katkısını bekliyoruz. Dönem başkanlığımızda yapay zeka ve dijital kalkınma eylem planını sonuç odaklı bir anlayışla uygulamaya koymayı planlıyoruz.
‘Yarının ticaretine yön verecek bir hat’
KAZAN-KAZAN ANLAYIŞI: Her bir üyemizin ulusal hassasiyetlerine saygı göstererek kazan-kazan anlayışıyla ortak çıkarlarımızı büyütmeliyiz. Türk dünyasını doğudan batıya uzanan güçlü bir ticaret merkezi haline getirmek bizlerin elindedir. Trans-Hazar-Doğu-Batı Orta Koridoru, yarının ticaretine yön verecek stratejik bir hat oluşturacaktır. Siber güvenlik konusunda işbirliği mutabakatının en kısa sürede imzalanmasını bekliyoruz. Uzay alanındaki ortak uydu projemizi hızlandırmak da önceliklerimiz arasında yer alıyor. Ülkelerimizin pazarlarını tek çatı altında toplamak için ortak bir dijital ticaret platformu oluşturabiliriz.
Bayramov ile sohbet
Erdoğan, toplantının ardından Tokayev ve Mirziyoyev ile görüşmeler yaptı. Daha sonra MİT Başkanı İbrahim Kalın ile Azerbaycan Dışişleri Bakanı Bayramov ile ayaküstü bir araya geldi; zirveye Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in yerine Bayramov katılmıştı.
Liderlerle ikili görüşmeler
AYŞEGÜL KAHVECİOĞLU, ASENA YATAĞAN, YAVUZ ÖZDEN – Cumhurbaşkanı Erdoğan, TDT Zirvesi’nin ardından Türk dünyası liderleriyle birebir görüşmeler de gerçekleştirdi. Türkmenistan Devlet Başkanı Serdar Berdimuhammedov, Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov ve KKTC Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ile buluştuğu sırada Erdoğan, KKTC’nin TDT’de temsil edilmesinden memnuniyet duyduğunu ifade ederken Kıbrıs Türklerinin haklarının korunmadığı hiçbir sürecin kalıcı çözüm sağlamayacağını vurguladı. Erdoğan son olarak Azerbaycan’ı temsilen zirveye katılan Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov’u kabul etti.
‘Dayanışma stratejik bir zaruret’
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın kaleme aldığı “Türk Dünyası Yüzyılı: Dayanışmadan Bütünleşmeye” başlıklı makale zirve öncesinde TDT üyesi ve gözlemci statüsündeki ülkelerde eş zamanlı yayımlandı. “Türk dünyasının bütünlüğü, ortak tarihimizden miras aldığımız köklü değerlerin en güçlü ifadesidir” ifadeleriyle başlayan yazısında Erdoğan, “Uluslararası sistemin adalet sağlamakta zorlandığı bu dönemde Türk devletlerinin dayanışması hayati önem taşımaktadır” değerlendirmesinde bulundu.
Yeni Genel Sekreter Özbekistan’dan
Erdoğan konuşmasında TDT’nin yeni Genel Sekreterini de açıkladı. Görev süresi sona eren Kubanıçbek Ömüraliyev’e teşekkür eden Erdoğan yeni Genel Sekreter Mirvahid Azimov’a başarılar diledi. Azimov selamlama konuşmasında kendisini aday gösteren Özbekistan Cumhurbaşkanı Mirziyoyev’e minnettar olduğunu belirterek “Bu görevde öncelikli amacım teşkilatımızın stratejik hedeflerini hayata geçirmek olacak” dedi.
Dede Korkut duasıyla kapanış
Erdoğan zirvenin sonunda yaptığı konuşmada kabul edilen Ankara Bildiri’si ile alınan kararların “Dilde, fikirde, işte birlik” ilkesine rehberlik ederek somut adımlar atıldığını ifade etti ve sözlerini Dede Korkut’un duasıyla tamamladı: “Karadağların yıkılmasın…”.
KKTC’ye destek
TDT Zirvesi sonunda 163 maddeden oluşan Ankara Bildirisi imzalandı; bildiride uluslararası işbirliği güveninin azaldığı bu dönemde Türk Dünyası’nın dayanışmasının daha büyük stratejik önem taşıdığı vurgulandı.
TDT güçlendirilecek
TDT’nin bölgesel barışa katkıda bulunarak etkili bir platform haline gelmesi konusundaki kararlılık vurgulandı; üye devletlerin bağımsızlığına saygılı olunması gerektiği belirtildi.
Gazze ve Suriye
Kıbrıs meselesinin mevcut gerçekler ışığında müzakere edilerek sürdürülebilir çözüme kavuşturulması gerektiği ifade edildi; Gazze’de güvenlik sağlamak amacıyla BM Güvenlik Konseyi’nin kararlarının uygulanması gerektiği bulundu.
Futbol için istişareler
Ayrıca üye ülke futbolcularının liglerde “yabancı olmayan futbolcu” statüsünde yer alması ve milli takımlar düzeyinde bir “Türk Kupası” turnuvasının düzenlenmesi yönündeki öneriler kaydedildi.
Kazakistan Cumhurbaşkanı: Rusya da katılsın
AYŞEGÜL KAHVECİOĞLU, ASENA YATAĞAN –TDT Zirvesi’nde Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev iş forumunun gelecek yıl Kazakistan’da yapılmasını önerdi; ayrıca Rusya’nın bu formata ya da gözlemci olarak katılması adına gerekli adımları atmamız gerektiğini söyledi.
KKTC Cumhurbaşkanı Erhürman ise Türk dünyası ile Doğu Akdeniz arasında ekonomik köprü olma hedefleri doğrultusunda hareket etmeye hazır olduklarını ifade etti.
‘Adım bekliyoruz’
Azerbaycan Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov ise barış anlaşmasının imzalanması için gerekli adımların Ermenistan tarafından atılmasını beklediklerini dile getirerek bölgede uzun vadeli barışı sağlama arzusunu aktardı.
